Συνέντευξη στο Docoumento : Το σκίτσο απένα­ντι στην εξου­σία

Οι έξι γελοιο­γράφοι της έκθε­σης «Six Seven» μιλούν για τα επτά χρόνια δια­κυ­βέρ­νη­σης Μητσο­τάκη και τα όρια ελευ­θε­ρίας της σάτι­ρας.

Της Χριστιάνας Στυλιανού

Η εξου­σία χρειάζε­ται μια προ­σε­κτικά κατα­σκευ­α­σμένη εικόνα για να αφη­γη­θεί τον εαυτό της, ενώ στον γελοιο­γράφο αρκεί συχνά ένα καρέ για να απο­κα­λύψει τις ρωγ­μές της. Αυτήν τη σχέση ανάμεσα στη γελοιο­γρα­φία και την εξου­σία διε­ρευνά η έκθεση «Six Seven», όπου οι Τάσος Ανα­στα­σίου, Ιάκω­βος Βάης, Δημήτρης Γεωρ­γο­πάλης, Σάκης Κου­τσα­ντάς, Βασίλης Παπα­γε­ωρ­γίου και Μαρία Τζα­μπούρα παρου­σιάζουν τη δική τους ματιά στα επτά χρόνια δια­κυ­βέρ­νη­σης Μητσο­τάκη.

Στην Ελλάδα η πολι­τική γελοιο­γρα­φία συν­δέθηκε με την ανάπτυξη του σατι­ρι­κού Τύπου ήδη από τον 19ο αιώνα. Από τις έντυ­πες σελίδες μέχρι τη σημε­ρινή ψηφιακή κυκλο­φο­ρία, η δύναμή της βρίσκε­ται στη συμπύκνωση, καθώς μια εικόνα μπο­ρεί να συγκρα­τήσει μια αντίφαση που χάνε­ται μέσα σε εκα­το­ντάδες δηλώ­σεις. Ποιος όμως σχε­διάζει αυτή την εικόνα, με ποιους περιο­ρι­σμούς και από ποια πλευρά παρα­τη­ρεί την κοι­νω­νία;

Σκίτσο του Δημήτρη Γεωρ­γο­πάλη

Επτά χρόνια στο στόχα­στρο

Με σπου­δές Ιστο­ρίας και Αρχαιο­λο­γίας στο Πανε­πι­στήμιο Αθη­νών και σκίτσου στη Σχολή Ορνε­ράκη, ο Τάσος Ανα­στα­σίου πρω­το­δη­μο­σίευσε στο «Αντί» το 1999. Στη δια­δρομή του περι­λαμ­βάνο­νται συνερ­γα­σίες με την «Αυγή» και τα «Νέα», ενώ το 2025 εξέδωσε το κόμικς άλμπουμ «Πίνατ» (εκδ. Μικρός Ηρως). Οταν τον ρωτάμε τι δια­σώ­ζουν οι γελοιο­γρα­φίες πέρα από ένα χρο­νικό, απα­ντά: «Αφη­γούνται το καθη­με­ρινό, το πώς βιώ­νουμε την “επίσημη” Ιστο­ρία που περ­νάει από πάνω μας».

Η απάντησή του μετα­φέρει το βλέμμα από την κατα­γραφή των απο­φάσεων στην εμπει­ρία εκείνων που υφίστα­νται τις συνέπειές τους. Μέσα στο καρέ χωρούν η αγα­νάκτηση, η αμη­χα­νία και οι καθη­με­ρι­νές αντι­φάσεις που συνο­δεύουν τα μεγάλα γεγο­νότα της επι­και­ρότη­τας. Η δική του απο­τύπωση του πρω­θυ­πουρ­γού Κυριάκου Μητσο­τάκη παρα­μένει, όπως λέει ειρω­νικά, αμε­τάβλητη από το 2019: «Εχουμε την ίδια στα­θε­ρότητα που έχει και η χώρα…». Και συνε­χίζει: «Η γελοιότητα με τη δυστο­πία είναι αδερ­φάκια. Και αυτό συμ­βαίνει εδώ και πάρα πολ­λές επτα­ε­τίες».

Σκίτσο του Τάσου Ανα­στα­σίου

Για τον Ιάκωβο Βάη, γελοιο­γράφο στον «Ριζο­σπάστη» από το 2013, η έκθεση απο­τε­λεί «μια γελοιο­γρα­φική ανα­σκόπηση της επτα­ε­τίας». Στο επίκε­ντρο βρίσκο­νται οι κυβερ­νη­τι­κές απο­φάσεις και οι συνέπειές τους. Η σάτιρα των προ­σω­πι­κών χαρα­κτη­ρι­στι­κών του πρω­θυ­πουρ­γού δεν τον ενδια­φέρει. «Δεν νομίζω ότι μας απα­σχο­λεί μια τέτοια μικρο­πο­λι­τική, επι­φα­νειακή προ­σέγ­γιση» λέει. Αυτά που τον απα­σχο­λούν είναι η πολι­τική που εκπρο­σω­πεί ο Κυρ. Μητσο­τάκης και ο τρόπος με τον οποίο οι επι­λο­γές της κυβέρ­νη­σής του επη­ρε­άζουν την καθη­με­ρι­νότητα των πολι­τών.

Την ίδια διάκριση κάνει ο Βασίλης Παπα­γε­ωρ­γίου, με σπου­δές στη Νομική και τη Σχολή Καλών Τεχνών και μακρά δια­δρομή στον «Ριζο­σπάστη», στο «Πριν» και στον «Ημε­ρο­δρόμο». «Δεν είναι το πρόσωπο που μας ενδια­φέρει, είναι αυτό που εκπρο­σω­πεί» εξη­γεί. Ενα γεγο­νός μπο­ρεί να δώσει υλικό για πολλά σκίτσα όσο απο­κα­λύπτο­νται νέες πτυ­χές του. «Κάνουμε μια δημο­σιο­γρα­φική κρι­τική, όπως κάνουν όλοι οι αρθρο­γράφοι, με έναν άλλο τρόπο φυσικά» προ­σθέτει. Αυτή η κρι­τική ματιά περνά και στα βιβλία του. Μετά το «Αρι­στεία και άλλα αστεία» ακο­λου­θεί εντός των ημε­ρών το δεύτερο, «Η αστεία πλευρά της Ιστο­ρίας» (και τα δύο από τις εκδ. Μπαρ­τζου­λιάνος).

Σκίτσο του Ιάκω­βου Βάη

Σε αυτήν τη δου­λειά η υπερ­βολή βοηθά τον δημιουργό να φωτίσει όσα θεω­ρεί ουσια­στικά. Χρειάζε­ται όμως και επαφή με την καθη­με­ρι­νότητα των ανα­γνω­στών. «Είναι λαϊκό μέσο» λέει ο Β. Παπα­γε­ωρ­γίου για τη γελοιο­γρα­φία. «Παίρ­νουμε τον σφυγμό της κοι­νής γνώ­μης» προ­σθέτει, τονίζο­ντας τον ρόλο της πολι­τι­κής ματιάς του γελοιο­γράφου.

Ο Σάκης Κου­τσα­ντάς, που πέρασε από τη μηχα­νο­λο­γία στο εργα­στήρι του Σπύρου Ορνε­ράκη και εργάζε­ται στο Documento από το 2016, εστιάζει στην εικόνα του «άρι­στου του επι­τε­λι­κού κράτους». Κάθε σκάν­δαλο την γκρε­μίζει και ο πρω­θυ­πουρ­γός καλείται να την ξανα­χτίσει μέχρι το επόμενο σκάν­δαλο, παρα­τη­ρεί. Η επα­νάληψη βέβαια δοκι­μάζει και τον γελοιο­γράφο, που χρειάζε­ται να απο­φύγει τις έτοι­μες λύσεις. «Μπο­ρείς να μιλάς για το ίδιο θέμα με δια­φο­ρε­τικό τρόπο και να λει­τουρ­γεί, αρκεί να υπάρ­χει ένα και­νούρ­γιο εύρημα» σημει­ώ­νει ο Σ. Κου­τσα­ντάς. «Πάντως βοη­θάει και η κυβέρ­νηση, που δεν παύει να μας εκπλήσ­σει ποι­κι­λο­τρόπως» προ­σθέτει.

Σκίτσο του Σάκη Κου­τσα­ντά

Το κόστος της κρι­τι­κής

Για να φτάσει το σκίτσο στους ανα­γνώ­στες, χρειάζε­ται πρώτα να βρει χώρο δημο­σίευ­σης. Ο Δημήτρης Γεωρ­γο­πάλης, γελοιο­γράφος και εικο­νο­γράφος με διε­θνείς δια­κρίσεις, ο οποίος είχε μέχρι πρότι­νος συνερ­γα­σία με τη «Realnews», συν­δέει τα περι­θώ­ρια ελευ­θε­ρίας με τις εξαρ­τήσεις των εφη­με­ρίδων. Χωρίς να τις εξι­σώ­νει όλες, για αρκε­τές είναι κατη­γο­ρη­μα­τι­κός: «Δου­λεύουν για τους πολι­τι­κούς. Δεν δου­λεύουν καν για τον κόσμο που υπο­τίθε­ται θα πρέπει να τις αγο­ράσει».

Έχο­ντας βιώ­σει την απόλυση, περι­γράφει το κόστος που μπο­ρεί να έχει η κρι­τική. «Αν έχεις έναν ενο­χλη­τικό γελοιο­γράφο που σου χαλάει τις συμ­φω­νίες και τα συμ­βόλαια, απλά τον απο­λύεις» λέει. Η επι­σφάλεια αφορά ευρύτερα τους εργα­ζο­μένους στα MME. «Νομίζω ότι υπάρ­χει μια μεγάλη γαλέρα στον χώρο του Τύπου» τονίζει. Δημο­σιο­γράφοι και γελοιο­γράφοι «κουπί τρα­βάνε, δεν είναι σε προ­νο­μια­κές θέσεις» ανα­φέρει, ενώ αυτό που εξα­κο­λου­θεί να δίνει νόημα στη δου­λειά του είναι η σχέση με το κοινό. «Είμα­στε η φωνή του κόσμου και ουσια­στικά μετα­φέρουμε τα λαϊκά αιτήματα προς τα πάνω» εξη­γεί.

Τη δυσκο­λία να δια­τη­ρήσεις αυτή τη φωνή γνω­ρίζει και ο Σ. Κου­τσα­ντάς. Στο παρε­λθόν ανα­γκάστηκε να εργα­στεί ως εικο­νο­γράφος επειδή δεν έβρι­σκε μέσο για τη δου­λειά του. Η στάση του παρα­μένει σαφής: «Το σκίτσο είναι καθρέφτης και πρέπει να δείχνει την πραγ­μα­τι­κότητα. Αν παρα­μορ­φώ­νεις ή ωραιο­ποιείς την αλήθεια, δεν έχεις φωνή».

Σκίτσο του Βασίλη Παπα­γε­ωρ­γίου

Στις αγω­νίες του επαγ­γέλ­μα­τος προ­στίθε­ται η τεχνητή νοη­μο­σύνη. Ο Β. Παπα­γε­ωρ­γίου υπε­νθυ­μίζει ότι η γελοιο­γρα­φία «δεν είναι απλώς μια ιδέα, είναι μια δια­δι­κα­σία». Από την επε­ξερ­γα­σία της είδη­σης μέχρι το σχέδιο, απαι­τούνται χρόνος και προ­σω­πική εμπλοκή. «Θέλει το ανθρώ­πινο μυαλό, θέλει το ανθρώ­πινο συναίσθημα» λέει. Γι’ αυτό και πιστεύει ότι η χει­ρο­ποίητη δου­λειά θα επα­νε­κτι­μη­θεί.

Ένα καρέ για όσα συνη­θίσαμε

Η Μαρία Τζα­μπούρα, γελοιο­γράφος και βρα­βευ­μένη εικο­νο­γράφος παι­δι­κών βιβλίων, κοι­τάζει την εξου­σία από την πλευρά του πολίτη. «Έχουμε χάσει την έννοια του πολίτη» παρα­τη­ρεί, μιλώ­ντας για μια κοι­νω­νία που χωρίζε­ται σε πλούσιους και φτω­χούς, ενώ απο­μα­κρύνε­ται από την ιδέα των κοι­νών δικαι­ω­μάτων.

Η δου­λειά της στα παι­δικά βιβλία δεν έχει μαλα­κώ­σει την πολι­τική της ματιά. Οπως λέει, μάλ­λον συμ­βαίνει το αντίθετο: «Εχω βάλει λίγο κυνι­σμό στο παι­δικό βιβλίο». Δεν θεω­ρεί ότι τα παι­διά ζουν σε μια φούσκα. Αντίθετα, πιστεύει ότι αντι­λαμ­βάνο­νται όσα συμ­βαίνουν και συχνά κατα­νο­ούν το χιούμορ ευκο­λότερα από τους μεγάλους. Μέσα από αυτό μπο­ρούν να προ­σεγ­γι­στούν ακόμη και δύσκολα θέματα, αρκεί να υπάρ­χει ειλι­κρίνεια. «Μπο­ρεί να έχει υπερ­βολή φυσικά, αλλά έχει βάση την αλήθεια» τονίζει.

Σκίτσο της Μαρίας Τζα­μπούρα

Πώς προ­σεγ­γίζει γεγο­νότα που προ­κα­λούν πένθος και οργή χωρίς να προ­σβάλ­λει όσους τα βίω­σαν; «Θεωρώ ότι προ­σπαθώ να κάνω μια καταγ­γε­λία» απα­ντά, στρέφο­ντας το βλέμμα στις πολι­τι­κές ευθύνες και στη λογική που μας θέλει όλους ανα­λώ­σι­μους. Για την ίδια, το να σκι­τσάρει μια τρα­γω­δία δεν συνι­στά ασέβεια προς τους νεκρούς. «Θα προ­σέβαλλα τη μνήμη τους αν τους εργα­λειο­ποιούσα» λέει. Το ζητούμενο είναι να μετα­φε­ρθεί η συζήτηση από το συναίσθημα στην πολι­τική. Σε αυτό το σημείο επι­στρέφει και το ερώ­τημα προς τον Ανα­στα­σίου: Η γελοιο­γρα­φία μάς βοηθά να αντέχουμε την πραγ­μα­τι­κότητα ή να μη συμ­φι­λι­ω­νόμα­στε μαζί της; «Θέλω να ελπίζω ότι κάνει και τα δύο» απα­ντά.

Μετά τη δημο­σίευσή του, το σκίτσο περνά στα χέρια των ανα­γνω­στών. Οπως περι­γράφει ο Ιάκω­βος Βάης, «ο κόσμος το παίρ­νει και το κάνει δικό του και το μοι­ράζε­ται, το σχο­λιάζει». Παρά την κρίση του Τύπου και τις αλλα­γές στα Μέσα, παρα­μένει αισιόδο­ξος για το μέλ­λον της γελοιο­γρα­φίας, επειδή η σάτιρα είναι «ανα­πόσπα­στο κομ­μάτι της λαϊκής κουλ­τούρας». Και εκεί εντο­πίζει την προσ­δο­κία της δικής του δου­λειάς: «Δεν θα αλλάξει η γελοιο­γρα­φία τον κόσμο, αλλά σίγουρα θα επη­ρε­άσει αυτούς που θα τον αλλάξουν».

INFO

Η έκθεση «Six Seven» φιλοξενείται στο MatchPoint (Αινιάνος 1, πλατεία Βικτωρίας) από τις 17 έως τις 25 Νοεμβρίου, με εγκαίνια την Τετάρτη 18 Νοεμβρίου, στις 19.00

Σχολιάστε