Οι έξι γελοιογράφοι της έκθεσης «Six Seven» μιλούν για τα επτά χρόνια διακυβέρνησης Μητσοτάκη και τα όρια ελευθερίας της σάτιρας.
Η εξουσία χρειάζεται μια προσεκτικά κατασκευασμένη εικόνα για να αφηγηθεί τον εαυτό της, ενώ στον γελοιογράφο αρκεί συχνά ένα καρέ για να αποκαλύψει τις ρωγμές της. Αυτήν τη σχέση ανάμεσα στη γελοιογραφία και την εξουσία διερευνά η έκθεση «Six Seven», όπου οι Τάσος Αναστασίου, Ιάκωβος Βάης, Δημήτρης Γεωργοπάλης, Σάκης Κουτσαντάς, Βασίλης Παπαγεωργίου και Μαρία Τζαμπούρα παρουσιάζουν τη δική τους ματιά στα επτά χρόνια διακυβέρνησης Μητσοτάκη.
Στην Ελλάδα η πολιτική γελοιογραφία συνδέθηκε με την ανάπτυξη του σατιρικού Τύπου ήδη από τον 19ο αιώνα. Από τις έντυπες σελίδες μέχρι τη σημερινή ψηφιακή κυκλοφορία, η δύναμή της βρίσκεται στη συμπύκνωση, καθώς μια εικόνα μπορεί να συγκρατήσει μια αντίφαση που χάνεται μέσα σε εκατοντάδες δηλώσεις. Ποιος όμως σχεδιάζει αυτή την εικόνα, με ποιους περιορισμούς και από ποια πλευρά παρατηρεί την κοινωνία;

Σκίτσο του Δημήτρη Γεωργοπάλη
Επτά χρόνια στο στόχαστρο
Με σπουδές Ιστορίας και Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και σκίτσου στη Σχολή Ορνεράκη, ο Τάσος Αναστασίου πρωτοδημοσίευσε στο «Αντί» το 1999. Στη διαδρομή του περιλαμβάνονται συνεργασίες με την «Αυγή» και τα «Νέα», ενώ το 2025 εξέδωσε το κόμικς άλμπουμ «Πίνατ» (εκδ. Μικρός Ηρως). Οταν τον ρωτάμε τι διασώζουν οι γελοιογραφίες πέρα από ένα χρονικό, απαντά: «Αφηγούνται το καθημερινό, το πώς βιώνουμε την “επίσημη” Ιστορία που περνάει από πάνω μας».
Η απάντησή του μεταφέρει το βλέμμα από την καταγραφή των αποφάσεων στην εμπειρία εκείνων που υφίστανται τις συνέπειές τους. Μέσα στο καρέ χωρούν η αγανάκτηση, η αμηχανία και οι καθημερινές αντιφάσεις που συνοδεύουν τα μεγάλα γεγονότα της επικαιρότητας. Η δική του αποτύπωση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη παραμένει, όπως λέει ειρωνικά, αμετάβλητη από το 2019: «Εχουμε την ίδια σταθερότητα που έχει και η χώρα…». Και συνεχίζει: «Η γελοιότητα με τη δυστοπία είναι αδερφάκια. Και αυτό συμβαίνει εδώ και πάρα πολλές επταετίες».

Σκίτσο του Τάσου Αναστασίου
Για τον Ιάκωβο Βάη, γελοιογράφο στον «Ριζοσπάστη» από το 2013, η έκθεση αποτελεί «μια γελοιογραφική ανασκόπηση της επταετίας». Στο επίκεντρο βρίσκονται οι κυβερνητικές αποφάσεις και οι συνέπειές τους. Η σάτιρα των προσωπικών χαρακτηριστικών του πρωθυπουργού δεν τον ενδιαφέρει. «Δεν νομίζω ότι μας απασχολεί μια τέτοια μικροπολιτική, επιφανειακή προσέγγιση» λέει. Αυτά που τον απασχολούν είναι η πολιτική που εκπροσωπεί ο Κυρ. Μητσοτάκης και ο τρόπος με τον οποίο οι επιλογές της κυβέρνησής του επηρεάζουν την καθημερινότητα των πολιτών.
Την ίδια διάκριση κάνει ο Βασίλης Παπαγεωργίου, με σπουδές στη Νομική και τη Σχολή Καλών Τεχνών και μακρά διαδρομή στον «Ριζοσπάστη», στο «Πριν» και στον «Ημεροδρόμο». «Δεν είναι το πρόσωπο που μας ενδιαφέρει, είναι αυτό που εκπροσωπεί» εξηγεί. Ενα γεγονός μπορεί να δώσει υλικό για πολλά σκίτσα όσο αποκαλύπτονται νέες πτυχές του. «Κάνουμε μια δημοσιογραφική κριτική, όπως κάνουν όλοι οι αρθρογράφοι, με έναν άλλο τρόπο φυσικά» προσθέτει. Αυτή η κριτική ματιά περνά και στα βιβλία του. Μετά το «Αριστεία και άλλα αστεία» ακολουθεί εντός των ημερών το δεύτερο, «Η αστεία πλευρά της Ιστορίας» (και τα δύο από τις εκδ. Μπαρτζουλιάνος).

Σκίτσο του Ιάκωβου Βάη
Σε αυτήν τη δουλειά η υπερβολή βοηθά τον δημιουργό να φωτίσει όσα θεωρεί ουσιαστικά. Χρειάζεται όμως και επαφή με την καθημερινότητα των αναγνωστών. «Είναι λαϊκό μέσο» λέει ο Β. Παπαγεωργίου για τη γελοιογραφία. «Παίρνουμε τον σφυγμό της κοινής γνώμης» προσθέτει, τονίζοντας τον ρόλο της πολιτικής ματιάς του γελοιογράφου.
Ο Σάκης Κουτσαντάς, που πέρασε από τη μηχανολογία στο εργαστήρι του Σπύρου Ορνεράκη και εργάζεται στο Documento από το 2016, εστιάζει στην εικόνα του «άριστου του επιτελικού κράτους». Κάθε σκάνδαλο την γκρεμίζει και ο πρωθυπουργός καλείται να την ξαναχτίσει μέχρι το επόμενο σκάνδαλο, παρατηρεί. Η επανάληψη βέβαια δοκιμάζει και τον γελοιογράφο, που χρειάζεται να αποφύγει τις έτοιμες λύσεις. «Μπορείς να μιλάς για το ίδιο θέμα με διαφορετικό τρόπο και να λειτουργεί, αρκεί να υπάρχει ένα καινούργιο εύρημα» σημειώνει ο Σ. Κουτσαντάς. «Πάντως βοηθάει και η κυβέρνηση, που δεν παύει να μας εκπλήσσει ποικιλοτρόπως» προσθέτει.

Σκίτσο του Σάκη Κουτσαντά
Το κόστος της κριτικής
Για να φτάσει το σκίτσο στους αναγνώστες, χρειάζεται πρώτα να βρει χώρο δημοσίευσης. Ο Δημήτρης Γεωργοπάλης, γελοιογράφος και εικονογράφος με διεθνείς διακρίσεις, ο οποίος είχε μέχρι πρότινος συνεργασία με τη «Realnews», συνδέει τα περιθώρια ελευθερίας με τις εξαρτήσεις των εφημερίδων. Χωρίς να τις εξισώνει όλες, για αρκετές είναι κατηγορηματικός: «Δουλεύουν για τους πολιτικούς. Δεν δουλεύουν καν για τον κόσμο που υποτίθεται θα πρέπει να τις αγοράσει».
Έχοντας βιώσει την απόλυση, περιγράφει το κόστος που μπορεί να έχει η κριτική. «Αν έχεις έναν ενοχλητικό γελοιογράφο που σου χαλάει τις συμφωνίες και τα συμβόλαια, απλά τον απολύεις» λέει. Η επισφάλεια αφορά ευρύτερα τους εργαζομένους στα MME. «Νομίζω ότι υπάρχει μια μεγάλη γαλέρα στον χώρο του Τύπου» τονίζει. Δημοσιογράφοι και γελοιογράφοι «κουπί τραβάνε, δεν είναι σε προνομιακές θέσεις» αναφέρει, ενώ αυτό που εξακολουθεί να δίνει νόημα στη δουλειά του είναι η σχέση με το κοινό. «Είμαστε η φωνή του κόσμου και ουσιαστικά μεταφέρουμε τα λαϊκά αιτήματα προς τα πάνω» εξηγεί.
Τη δυσκολία να διατηρήσεις αυτή τη φωνή γνωρίζει και ο Σ. Κουτσαντάς. Στο παρελθόν αναγκάστηκε να εργαστεί ως εικονογράφος επειδή δεν έβρισκε μέσο για τη δουλειά του. Η στάση του παραμένει σαφής: «Το σκίτσο είναι καθρέφτης και πρέπει να δείχνει την πραγματικότητα. Αν παραμορφώνεις ή ωραιοποιείς την αλήθεια, δεν έχεις φωνή».

Σκίτσο του Βασίλη Παπαγεωργίου
Στις αγωνίες του επαγγέλματος προστίθεται η τεχνητή νοημοσύνη. Ο Β. Παπαγεωργίου υπενθυμίζει ότι η γελοιογραφία «δεν είναι απλώς μια ιδέα, είναι μια διαδικασία». Από την επεξεργασία της είδησης μέχρι το σχέδιο, απαιτούνται χρόνος και προσωπική εμπλοκή. «Θέλει το ανθρώπινο μυαλό, θέλει το ανθρώπινο συναίσθημα» λέει. Γι’ αυτό και πιστεύει ότι η χειροποίητη δουλειά θα επανεκτιμηθεί.
Ένα καρέ για όσα συνηθίσαμε
Η Μαρία Τζαμπούρα, γελοιογράφος και βραβευμένη εικονογράφος παιδικών βιβλίων, κοιτάζει την εξουσία από την πλευρά του πολίτη. «Έχουμε χάσει την έννοια του πολίτη» παρατηρεί, μιλώντας για μια κοινωνία που χωρίζεται σε πλούσιους και φτωχούς, ενώ απομακρύνεται από την ιδέα των κοινών δικαιωμάτων.
Η δουλειά της στα παιδικά βιβλία δεν έχει μαλακώσει την πολιτική της ματιά. Οπως λέει, μάλλον συμβαίνει το αντίθετο: «Εχω βάλει λίγο κυνισμό στο παιδικό βιβλίο». Δεν θεωρεί ότι τα παιδιά ζουν σε μια φούσκα. Αντίθετα, πιστεύει ότι αντιλαμβάνονται όσα συμβαίνουν και συχνά κατανοούν το χιούμορ ευκολότερα από τους μεγάλους. Μέσα από αυτό μπορούν να προσεγγιστούν ακόμη και δύσκολα θέματα, αρκεί να υπάρχει ειλικρίνεια. «Μπορεί να έχει υπερβολή φυσικά, αλλά έχει βάση την αλήθεια» τονίζει.

Σκίτσο της Μαρίας Τζαμπούρα
Πώς προσεγγίζει γεγονότα που προκαλούν πένθος και οργή χωρίς να προσβάλλει όσους τα βίωσαν; «Θεωρώ ότι προσπαθώ να κάνω μια καταγγελία» απαντά, στρέφοντας το βλέμμα στις πολιτικές ευθύνες και στη λογική που μας θέλει όλους αναλώσιμους. Για την ίδια, το να σκιτσάρει μια τραγωδία δεν συνιστά ασέβεια προς τους νεκρούς. «Θα προσέβαλλα τη μνήμη τους αν τους εργαλειοποιούσα» λέει. Το ζητούμενο είναι να μεταφερθεί η συζήτηση από το συναίσθημα στην πολιτική. Σε αυτό το σημείο επιστρέφει και το ερώτημα προς τον Αναστασίου: Η γελοιογραφία μάς βοηθά να αντέχουμε την πραγματικότητα ή να μη συμφιλιωνόμαστε μαζί της; «Θέλω να ελπίζω ότι κάνει και τα δύο» απαντά.
Μετά τη δημοσίευσή του, το σκίτσο περνά στα χέρια των αναγνωστών. Οπως περιγράφει ο Ιάκωβος Βάης, «ο κόσμος το παίρνει και το κάνει δικό του και το μοιράζεται, το σχολιάζει». Παρά την κρίση του Τύπου και τις αλλαγές στα Μέσα, παραμένει αισιόδοξος για το μέλλον της γελοιογραφίας, επειδή η σάτιρα είναι «αναπόσπαστο κομμάτι της λαϊκής κουλτούρας». Και εκεί εντοπίζει την προσδοκία της δικής του δουλειάς: «Δεν θα αλλάξει η γελοιογραφία τον κόσμο, αλλά σίγουρα θα επηρεάσει αυτούς που θα τον αλλάξουν».
INFO
Η έκθεση «Six Seven» φιλοξενείται στο MatchPoint (Αινιάνος 1, πλατεία Βικτωρίας) από τις 17 έως τις 25 Νοεμβρίου, με εγκαίνια την Τετάρτη 18 Νοεμβρίου, στις 19.00
Σχολιάστε